Bilimsel bir çalışma, kısa süreli ozon maruziyetinin kansere bağlı ölümleri %80 artırdığını ortaya koydu. İstanbul’da ozon kirliliğinde %10’luk yükseliş dikkat çekiyor.
Kısa süreli ozon maruziyetinin kansere bağlı ölümleri önemli ölçüde artırdığına dair yeni bir çalışma, hava kirliliğinin küresel ölçekteki tehlikelerini gözler önüne serdi. Avustralya, Brezilya, Kanada, Şili, Güney Kore, Meksika, Yeni Zelanda ve Tayland’da yapılan ve sonuçları Journal of Hazardous Materials bilim dergisinde yayımlanan araştırmada, ozon maruziyeti ile kanser türlerinden kaynaklanan ölümler arasındaki ilişki incelendi. Çalışma, ozon konsantrasyonlarındaki artışın kanser ölümlerinde yüzde 80’e varan yükselişle doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koydu.
2000 yılında 261 bin 270 olan ozon bağlantılı ölümler, 2023’te yüzde 80’lik bir artışla 469 bin 860’a ulaştı. Trafik ve orman yangınlarından kaynaklanan emisyonların, ozonla ilişkili kanser ölümlerinin başlıca nedeni olduğu belirlendi. Yıllık ozon konsantrasyonları, trafik kaynaklı emisyonlarda metreküp başına 11 mikrogram, arazi yangınlarında metreküp başına 4,8 mikrogram ve endüstriyel faaliyetlerde metreküp başına 2,66 mikrogram olarak ölçüldü. Bu kaynakların ülkelere göre değiştiği, Avustralya ve Brezilya’nın bazı bölgelerinde arazi yangınlarının ozon konsantrasyonlarındaki en büyük paya sahip olduğu saptandı.
Çalışmaya göre, ozon maruziyetindeki her metreküp başına 10 mikrogramlık artış, 24 yaygın kanser türündeki ölümlerde yüzde 0,84’lük bir artışla ilişkilendiriliyor. Bu artış, kanser türlerine göre farklılık gösteriyor. Ozon maruziyetindeki metreküp başına 10 mikrogramlık artışın karaciğer kanserinde yüzde 0,42, tiroid kanserinde ise yüzde 1,43’lük bir artışa neden olduğu belirlendi. Kısa süreli ozon maruziyeti, kanser kaynaklı tüm ölümlerin yüzde 6,37’sini oluştururken, en yüksek oranlar yüzde 10,8 ile Brezilya, yüzde 6,3 ile Şili ve yüzde 6 ile Tayland’da görüldü.
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan, ozonun sadece solunum sistemi üzerinde değil, tüm vücut üzerinde sistemik bir karsinojenik katalizör olarak etkili olduğunun kanıtlandığını belirtti. Troposferik ozonun, azot oksitlerin ve uçucu organik bileşiklerin güneş ışığı varlığında girdiği fotokimyasal reaksiyonlar sonucunda oluşan ikincil bir kirletici olduğunu vurgulayan Özdoğan, solunum seviyesindeki ozonun canlı dokular için reaktif ve tahrip edici bir molekül olduğunu ifade etti. Kronik veya tekrarlayan kısa süreli ozon maruziyetinin, hücrelerin antioksidan savunma mekanizmalarını baskılayarak DNA hasarına ve genetik değişimlere yol açtığını aktardı.
Özdoğan, bu etkilerin kanserle ilgili genleri bozarak hastalığın ilerlemesini hızlandırdığını belirtti. Farklı çalışmalarda da ozon maruziyetinin risklerinin incelendiğini dile getiren Özdoğan, Çin’deki Fudan Üniversitesi’nde yapılan çalışmaların, ozonun etkilerinin ‘akciğer-karaciğer ekseni’ üzerinden yayıldığını gösterdiğini söyledi. Ozon maruziyetinin akciğer mikrobiyotasını bozarak sistemik dolaşıma inflamatuar sinyaller gönderdiğini ve bu sinyallerin karaciğerde lipid metabolizmasını bozarak hücre ölümünü tetiklediğini açıkladı. Bu bulgunun, ozonun solunum sisteminden uzak organlarda kanser ölümünü neden artırdığını açıklayan biyolojik bir köprü olduğu belirtildi.
Türkiye’de ozon kirliliğinde, İstanbul gibi metropollerde 2024’te bir önceki yıla kıyasla yüzde 10 artış yaşandığı bilgisi paylaşıldı. Özdoğan, Türkiye’de ozon için yasal sınır değerinin 8 saatlik ortalamada metreküp başına 120 mikrogram olduğunu, bunun Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği metreküp başına 100 mikrogramın üzerinde kaldığını hatırlattı. Kanser hastaları ve risk grubundaki bireyler için ozon maruziyetini en aza indirmenin tedavi başarısı ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğine değinen Özdoğan, ozon konsantrasyonlarının yoğun olduğu saatlerde dış mekan aktivitelerinin kısıtlanması, hava kalitesi takibi ve iç mekan güvenliğinin önemini vurguladı.
Yorum Yap