IOC, zeytinyağı fiyatlarında 2026’ya kadar istikrar bekliyor. Türkiye, üretimini yüzde 92 artırarak küresel pazarda belirleyici rol üstleniyor.
Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) yetkilileri, küresel zeytinyağı fiyatlarında 2026 yılına kadar bir miktar istikrar beklediklerini duyurdu. Son hasat dönemlerinde yaşanan kuraklık ve iklim kaynaklı üretim düşüşleri fiyatları yukarı çekerken, Türkiye 2022-2023 hasat yılında zeytinyağı üretimini yüzde 92 oranında artırarak dünya pazarındaki konumunu güçlendirdi. Bu artış, arz kısıtlamalarını hafifletme potansiyeli taşıyor.
IOC açıklamasına göre, arz toparlandıkça ve talep nispeten sabit kaldığında fiyatlar üzerinde aşağı yönlü bir baskı oluşması öngörülüyor. Ancak iklim değişkenliği, artan üretim maliyetleri, güçlü küresel talep ve jeopolitik gelişmeler gibi yapısal faktörler, fiyatların geçmişteki düşük seviyelere tamamen dönmesini engelleyebilir. Piyasa beklentileri, gelecek hasat yılının görünümüne bağlı kalmaya devam ediyor.
Küresel zeytinyağı tüketimi, 2021-2022 hasat yılında 3 milyon 328 bin ton ile tarihi bir zirveye ulaşırken, ithalat da 1 milyon 177 bin ton ile rekor kırdı. 2022 yazındaki sıcak hava dalgası, Akdeniz bölgesindeki başlıca üretici ülkeleri ciddi şekilde etkiledi. Bu durum, 2022-2023 hasat yılında küresel üretimin yüzde 19 azalarak 2 milyon 760 bin tona düşmesine neden oldu.
2022-2023 hasat yılında İspanya’da yüzde 55, Fas’ta yüzde 44, Portekiz’de yüzde 39, İtalya’da yüzde 27, Tunus’ta yüzde 10 ve Cezayir’de yüzde 20 oranında üretim düşüşleri yaşandı. Bu düşüşlerin aksine, Yunanistan’da yüzde 49 ve Türkiye’de yüzde 92 oranında üretim artışı kaydedildi. Doğu Akdeniz ülkeleri, bu sıcak hava dalgasından etkilenmeyerek üretimlerini artırdı.
2023-2024 sezonunda üretim sınırlı kaldı. Bunun sonucunda, İspanya’nın Jaen bölgesinde natürel sızma zeytinyağı fiyatları Eylül 2023 ortasında 100 kilogram başına 842 avro ile zirveye ulaştı. Geçici verilere göre 2024-2025 hasat yılında küresel üretim 3 milyon 572 bin ton ile tarihi bir zirveye ulaştı.
2025-2026 sezonu için ise küresel üretimin 3 milyon 440 bin ton olarak tahmin edildiği belirtildi. Artan arz ortamı, fiyatların 100 kilogram başına yaklaşık 430 avro seviyelerine gerilemesine yol açtı. Bu gelişmeler, piyasadaki arz-talep dengesinin yeniden şekillendiğini gösteriyor.
İklim kaynaklı aksaklıklar giderek daha kalıcı ve öngörülemez hale geliyor. Bu durum, üretim dalgalanmalarının artmasına ve arzın yıldan yıla daha istikrarsız hale gelmesine neden oluyor. Üreticiler, sulama yatırımları, daha dayanıklı zeytin çeşitleri geliştirme ve üretimi Portekiz gibi yeni bölgelere yayma gibi yöntemlerle uyum sağlamaya çalışıyor.
İklim değişikliği, zeytinyağı piyasasında önemli bir yapısal faktör olmaya devam ederken, üretim kalıplarındaki değişimler yeni ülkelerin daha belirgin rol üstlenmesine yol açıyor. İspanya, İtalya ve Yunanistan gibi geleneksel üreticiler baskın konumlarını korurken, Tunus ve Türkiye gibi ülkeler üretimlerini artırarak küresel ticarette daha görünür hale geldi. Özellikle Türkiye, üretim ve ihracattaki artışla rekabetçi bir tedarikçi olarak öne çıkıyor.
ABD ithalatı açısından bakıldığında, İspanya ve İtalya başlıca tedarikçiler olmayı sürdürüyor. Bu ülkeleri Tunus ve Türkiye takip ediyor. Türkiye’den yapılan ithalatın son sezonlarda artması, ülkenin küresel pazardaki yükselen rekabetçi konumunu açıkça ortaya koyuyor.
Yorum Yap